Šume Evrope pod sve većim pritiskom

Evropske šume i dalje se šire i predstavljaju važan prirodni, ekonomski i društveni resurs, ali su istovremeno izložene sve većim pritiscima. Klimatske promene, suše, ekstremne temperature, požari, promene starosne strukture šuma i rastuća potražnja za drvetom utiču na njihovu otpornost i sposobnost da dugoročno zadrže svoju ulogu u skladištenju ugljenika.

Najnoviji podaci o stanju šuma u Evropi pokazuju da šumska površina i ukupna drvna zaliha i dalje rastu, ali sporije nego ranije. Prema podacima FOREST EUROPE, nivo seče na evropskom nivou i dalje je ispod neto godišnjeg prirasta i iznosi približno 81 odsto godišnjeg prirasta. To znači da se na nivou Evrope ne može govoriti o tome da se generalno seče više nego što šume priraštaju.

Ipak, pojedine zemlje beleže znatno nepovoljniji odnos. Jedan od najnovijih primera dolazi iz Estonije.

Estonija uklonila 11,56 miliona kubnih metara drvne mase

Prema najnovijim podacima estonske statistike, tokom 2025. godine iz šuma je uklonjeno približno 11,56 miliona kubnih metara drvne mase, dok je neto godišnji prirast iznosio oko 9,10 miliona kubnih metara.

To znači da je količina uklonjenog drveta bila veća od godišnjeg neto prirasta za približno 2,46 miliona kubnih metara.

Podaci se odnose na estonske šume i predstavljaju jedan od primera zbog kojih se sve više pažnje posvećuje načinu upravljanja šumskim resursima u pojedinačnim evropskim zemljama.

Istovremeno, ukupna površina šumskog zemljišta u Estoniji nastavila je da raste i tokom 2025. godine dostigla približno 2,36 miliona hektara. Prema podacima nacionalne šumske inventure, površina šumskog zemljišta povećana je sa oko 2,35 miliona hektara u 2024. na oko 2,36 miliona hektara u 2025. godini.

Gotovo petina šuma strogo zaštićena

Istovremeno sa korišćenjem šumskih resursa, Estonija je tokom prethodnih decenija značajno povećala obim stroge zaštite šuma.

Udeo strogo zaštićenih šuma u ukupnoj površini šumskog zemljišta povećan je sa 9,7 odsto 2005. godine na 19,7 odsto u 2024. godini.

Ovaj podatak pokazuje da se pitanje upravljanja šumama ne može posmatrati samo kroz odnos seče i prirasta. Za procenu stanja šumskog ekosistema važni su i zaštita prirodnih područja, starosna struktura sastojina, sastav vrsta, prirodna smrtnost drveća, štete i sposobnost šuma da se prilagode promenama klimatskih uslova.

Pritisak na evropske šume raste

Šira evropska slika je složenija od same statistike o količini posečenog drveta.

Prema FOREST EUROPE, evropske šume danas pokrivaju oko 35 odsto kopnene površine kontinenta, dok je njihova površina od 1990. godine povećana za oko 11 odsto. Ukupna drvna zaliha takođe je značajno veća nego pre nekoliko decenija. Međutim, rastuća upotreba drvnih resursa, promene u starosnoj strukturi šuma i sve češći klimatski poremećaji stvaraju dodatni pritisak.

Poseban problem predstavljaju suše i toplotni talasi. U avgustu 2026. godine UNECE je upozorila da su dugotrajna suša i rekordno visoke temperature dodatno povećale stres na šumske ekosisteme u Evropi. Istovremeno raste rizik od požara, napada potkornjaka i drugih štetočina i bolesti.

Nedavno objavljeno istraživanje u časopisu Nature Geoscience ukazuje i na značajan rast gubitka biomase usled poremećaja u evropskim šumama. Prema analizi satelitskih podataka za period 1985–2023, godišnji gubici nadzemne biomase nakon 2018. godine povećani su za 46 odsto u odnosu na prethodni period, pri čemu su prirodni poremećaji postali sve značajniji faktor.

Seča nije jedino merilo održivosti

Podatak da je u Estoniji količina uklonjenog drveta u 2025. godini premašila neto godišnji prirast predstavlja važan signal, ali sam po sebi ne daje kompletnu sliku o stanju šuma.

Za procenu održivosti potrebno je posmatrati više pokazatelja istovremeno – od starosti i strukture šuma, preko sastava vrsta i prirodne obnove, do posledica klimatskih promena, suša, požara i drugih poremećaja.

Upravo zbog toga evropski stručnjaci sve više ukazuju na potrebu za dugoročnim i preciznim praćenjem šumskih resursa.

Estonski podaci tako predstavljaju konkretan primer šireg evropskog izazova: kako povećati korišćenje drveta kao važnog obnovljivog resursa, a istovremeno očuvati sposobnost šuma da se obnavljaju, skladište ugljenik, štite biodiverzitet i odgovore na sve intenzivnije klimatske pritiske.

Izvor: Drvo&Namještaj; Statistics Estonia; FOREST EUROPE; UNECE